Narkolepsi nedir? Belirtileri ve tedavi yöntemleri

narkolepsi-hastalikbelirtileri.net

Narkolepsi nedir?

Narkolepsi, sinir sistemini etkileyen bir durumdur. Bir kişinin yaşam kalitesini etkileyebilecek anormal uykuya neden olur.

Narkolepsi nadir görülen kronik bir durumdur. Uzmanlar, 2,000 kişiden 1'ini etkilediğini tahmin ediyor.

Narkolepsinin semptomları genellikle 10 ila 25 yaşları arasında başlar, ancak durum genellikle hemen tanınmaz ve sıklıkla yanlış teşhis edilir.

Narkolepsi, gündüz önemli uyuşukluğa ve “uyku ataklarına” veya aşırı derecede uykuya dalma dürtüsüne ve geceleri zayıf parçalanmış uykuya neden olur.

Vakaların çoğunda, katapleksi olarak bilinen beklenmedik ve geçici kas kontrol kaybına da neden olur. Bu, özellikle çocuklarda nöbet aktivitesi ile karıştırılabilir.

Narkolepsi kendi başına ölümcül bir hastalık değildir, ancak olaylar kazalara, yaralanmalara veya yaşamı tehdit eden durumlara yol açabilir.

Ayrıca narkolepsi hastaları, gündüz aşırı uykululuk atakları nedeniyle işlerini sürdürmekte, okulda başarılı olmakta ve ilişkilerini sürdürmekte zorluk çekebilirler.

Narkolepsi türleri

İki tür narkolepsi vardır:
  1. Tip 1 en yaygın olanıdır. Katapleksi adı verilen bir semptom veya ani kas tonusu kaybı içerir. Bu tipteki insanlar, hipokretin adı verilen bir proteinin düşük seviyelerine bağlı olarak gündüzleri aşırı uykululuk ve katapleksi atakları yaşarlar. (Hipokretin bazen oreksin olarak adlandırılır.)
  2. Tip 2, katapleksi olmayan narkolepsidir. Tip 2 narkolepsili kişilerde genellikle hipokretin seviyeleri normaldir.

Narkolepsinin belirtileri nelerdir?


Gündüzleri sıklıkla uykulu olma durumu
Narkolepsili herkesin, birdenbire aşırı bir uyku dürtüsü yaşadığı aşırı gündüz uykululuğu (EDS) vardır. EDS, gün içinde düzgün çalışmayı zorlaştırır.

Katapleksi
Katapleksi, ani, geçici bir kas tonusu kaybıdır. Göz kapakları düşüklüğünden (kısmi katapleksi olarak adlandırılır) tüm vücut çökmesine kadar değişebilir.

Heyecan ve korku gibi gülmek ve yoğun duygular katapleksi tetikleyebilir. Ne sıklıkla meydana geldiği kişiden kişiye değişir. Yılda bir defaya kadar günde birkaç kez olabilir.

Bazen katapleksi hastalık seyrinde daha sonra ortaya çıkabilir veya belirli antidepresanlar gibi onu baskılayan ilaçlar alıp almadığınız bilinmeyebilir.

Kötü düzenlenmiş hızlı göz hareketi (REM) uykusu
REM uykusu, kas tonusunda kayıp olan canlı rüyalar gördüğünüz uyku aşamasıdır. Genellikle uykuya dalmanızdan yaklaşık 90 dakika sonra başlar. REM uykusu, narkolepsili kişiler için uykuya daldıktan sonra yaklaşık 15 dakika içinde günün herhangi bir saatinde gerçekleşebilir.

Uyku felci
Uyku felci, uykuya dalarken, uyurken veya uyanırken hareket edememe veya konuşamama durumudur. Bölümler yalnızca birkaç saniye veya dakika sürer.

Uyku felci, REM uykusu sırasında görülen felci taklit eder. Yine de göz hareketlerini veya nefes alma yeteneğini etkilemez.

Uykuya dalarken halüsinasyonlar
Narkolepsili kişiler uyku felci ile aynı zamanda canlı halüsinasyonlara sahip olabilir. Halüsinasyonlar genellikle uykuya dalarken veya uyanırken ortaya çıkar.

Parçalanmış uyku
Narkolepsili kişiler gündüzleri aşırı uykulu olsalar da, geceleri uykuya dalmakta zorluk çekebilirler.


Otomatik davranışlar
Yemek yeme veya araba kullanma gibi bir aktivite sırasında uykuya daldıktan sonra, narkolepsili bir kişi, bilinçli olarak yaptığını fark etmeden bu aktiviteyi birkaç saniye veya dakika boyunca yapmaya devam edebilir.

Narkolepsi, aşağıdakiler gibi diğer uyku durumlarıyla da ilişkilendirilebilir:
  1. Obstrüktif uyku apnesi
  2. Huzursuz bacak sendromu
  3. uykusuzluk hastalığı

Narkolepsi için tedavi yöntemleri

Narkolepsi kronik bir durumdur. Mevcut bir tedavisi olmasa da tedaviler semptomlarınızı yönetmenize yardımcı olabilir.

İlaçlar, yaşam tarzı düzenlemeleri ve tehlikeli faaliyetlerden kaçınmanın tümü bu durumu yönetmede rol oynayabilir.

Doktorların narkolepsiyi tedavi etmek için kullandıkları birkaç ilaç sınıfı vardır, örneğin:

Uyarıcılar. Bunlar arasında armodafinil (Nuvigil), modafinil (Provigil) ve metilfenidat (Ritalin) bulunur. Uyanıklığı geliştirebilirler. Yan etkiler yaygın olmamakla birlikte mide bulantısı, baş ağrısı veya anksiyeteyi içerebilir.

Serotonin-norepinefrin geri alım inhibitörleri (SNRI'ler). Venlafaksin (Effexor) gibi SNRI'ler katapleksi, halüsinasyonlar ve uyku felcinin tedavisine yardımcı olabilir. Yan etkiler sindirim sorunları, uykusuzluk ve kilo alımını içerebilir.

Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI'lar). Fluoksetin (Prozac) gibi SSRI'lar da uykunuzu düzenlemeye ve ruh halinizi iyileştirmeye yardımcı olabilir. Bununla birlikte, baş dönmesi ve ağız kuruluğu gibi yan etkiler yaygındır.

Trisiklik antidepresanlar. Bunlar amitriptilin ve nortriptilin içerebilir. Katapleksi, uyku felci ve halüsinasyonları azaltabilirler. Bu eski ilaçların kabızlık, ağız kuruluğu ve idrar retansiyonu gibi hoş olmayan yan etkileri olabilir.

Sodyum oksibat (Xyrem). Xyrem, katapleksi önlemek ve gündüz aşırı uykululuğu gidermek için Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanan tek tedavidir. Bununla birlikte, diğer ilaçlar gibi, doktorunuzla birlikte düşünmeniz gereken artılar ve eksiler vardır. Yan etkiler mide bulantısı, depresyon ve dehidrasyonu içerebilir.

Pitolisant (Wakix). Wakix, gündüz uykululuğunu azaltmak için beyinde histamin salgılar. Narkolepsiyi tedavi etmek için yakın zamanda FDA tarafından onaylandı. Yan etkiler baş ağrısı, mide bulantısı, anksiyete ve uykusuzluğu içerebilir.

Narkolepsi nasıl teşhis edilir?

Gündüz aşırı uykululuk hali veya narkolepsinin diğer yaygın semptomlarından birini yaşıyorsanız, doktorunuzla konuşun.

Gündüz uyku hali birçok uyku bozukluğu türünde yaygındır. Doktorunuz size tıbbi geçmişinizi soracak ve fiziksel bir muayene yapacaktır. Gündüz aşırı uyuşukluk ve ani kas tonusu kaybı olayları öyküsü arayacaklardır.

Doktorunuz, teşhisini belirlemek ve onaylamak için muhtemelen sizin için bir uyku çalışması ve diğer birkaç test isteyecektir.

İşte doktorunuzun sipariş edebileceği bazı yaygın uyku değerlendirmeleri:

Polisomnogram (PSG) testi, geceyi tıbbi bir tesiste geçirmenizi gerektirir. Klinisyenler, beyin aktivitenizi, kalp atış hızınızı ve ritminizi, göz hareketinizi, kas hareketinizi ve nefesinizi ölçmek için uyurken sizi izleyecek ve elektrotları kullanacaktır.

Doktorunuz sizden Epworth Uykululuk Skalasını (ESS) tamamlamayı da içerebilecek ayrıntılı bir uyku geçmişi isteyecektir. ESS basit bir ankettir. Farklı koşullarda uyumanın ne kadar olası olduğunu sorar.

Doktorunuz, yaklaşık bir hafta boyunca uyku düzeninizin ayrıntılı bir günlüğünü tutmanızı isteyebilir. Bu uyku kaydı, doktorunuza uyanıklığınız ve uyku düzeniniz arasındaki ilişkiyi göstermeye yardımcı olacaktır.

ActiGraph veya başka bir ev izleme sistemi nasıl ve ne zaman uykuya daldığınızı takip edebilir. Bu cihaz bir kol saati gibi takılır ve bir uyku günlüğü ile birlikte kullanılabilir.

Çoklu uyku gecikme testi (MSLT), gün içinde uykuya dalmanızın ne kadar sürdüğünü ve REM uykusuna ne kadar çabuk girdiğinizi belirler. Bu test genellikle bir PSG'nin ertesi günü yapılır. Gün boyunca her biri 2 saat arayla dört ila beş kestirmeniz gerekecek.

Doktorunuz, hipokretin seviyelerinizi ölçmek için beyin omurilik sıvısını (CSF) toplamak için bir spinal musluk veya lomber ponksiyon kullanabilir. Tip 1 narkolepsili kişilerde BOS'ta hipokretinin düşük olması beklenir. Bu test için doktorunuz iki bel omuru arasına ince bir iğne sokacaktır. Bununla birlikte, narkolepsiyi teşhis etmek için klinik uygulamada yaygın olarak yapılmaz.

Narkolepsiye ne sebep olur?

Narkolepsinin kesin nedeni bilinmemektedir. Bununla birlikte, tip 1 (katapleksi ile narkolepsi) hastalarının çoğunda hipokretin adı verilen bir beyin proteini miktarı azalmıştır. Hipokretinin işlevlerinden biri uyku-uyanma döngülerinizi düzenlemektir.

Bilim adamları, birçok faktörün düşük hipokretin seviyelerine neden olabileceğini düşünüyor. Düşük hipokretin seviyelerine neden olan bir gen mutasyonu tanımlanmıştır. Sağlıklı hücrelere saldıran bir bağışıklık sistemi ile birlikte bu kalıtsal eksikliğin narkolepsiye katkıda bulunduğuna inanılıyor.

Stres, toksinlere maruz kalma ve enfeksiyon gibi diğer faktörler de rol oynayabilir.

Narkolepsi için risk faktörlerinden bazıları aşağıdakileri içerebilir:

Aile öyküsü. Narkolepsili bir aile üyeniz varsa, duruma sahip olma olasılığınız 20 ila 40 kat daha fazladır.
Yaş. 10 ila 30 yaş arasındaki kişilerin narkolepsi tanısı alma olasılığı daha yüksektir. Bununla birlikte, narkolepsi genellikle yetersiz teşhis edilir veya yanlış teşhis edilir.

Narkolepsinin komplikasyonları
  1. Narkolepsili kişilerde sıklıkla depresyon ve anksiyete vardır, ancak bunların narkolepsi semptomları mı yoksa yaşam kalitelerini etkileyen semptomlarından mı kaynaklandığı net değildir.
  2. Aşırı uykululuk ve katapleksi nedeniyle sosyal yaşamınız etkilenebilir. Örneğin, sosyal toplantılar sırasında uyanık kalmakta güçlük çekebilirsiniz veya gülerken kas kontrolünüzü kaybedebilirsiniz.
  3. Belki düşük aktivite seviyeleri veya daha yavaş bir metabolizma nedeniyle, narkolepsili birçok insan aşırı kilolu. Narkolepsili yetişkinler, genel popülasyondan ortalama olarak yaklaşık yüzde 15 ila 20 daha ağırdır.

Araştırmalar, narkolepsi hastalarının intihar davranışı için artmış riske sahip olabileceğini düşündürmektedir.

Bu komplikasyonlardan kaçınmak için, sizi ilgilendiren semptomları veya tedavi yan etkilerini ele almak için sağlık ekibinizle yakın çalışın.

Yaşam tarzı konuları

Narkolepsi ile yaşamayı daha kolay ve daha güvenli hale getirmek için atabileceğiniz bazı adımlar:

Okulda veya işte uykuya dalmanız ihtimaline karşı öğretmenlerinize ve amirlerinize durumunuzu anlatın.

Bazı narkolepsi tedavilerinin, istihdam için uyuşturucu taramalarında uyarıcılar için pozitif test yapmanıza neden olacağını unutmayın. Yanlış anlaşılmaları önlemek için işvereninizle önceden konuşun.

Gün içinde hafif veya vejetaryen yemekler yiyin. Önemli aktivitelerden önce ağır bir yemek yemeyin.

Yemeklerden sonra 10-15 dakikalık şekerleme yapmayı deneyin.

Gün boyunca şekerleme planlayın. Bu, gündüz uyuşukluğundan kaçınmanıza yardımcı olabilir.

Nikotin ve alkolden uzak durun. Semptomları kötüleştirebilirler.

Düzenli egzersiz. Bu, geceleri daha iyi dinlenmenize, gün boyunca sizi tetikte tutmanıza ve kilonuzu yönetmenize yardımcı olabilir.

Bazı eyaletler, narkolepsili kişiler için araç kullanma ayrıcalıklarını sınırlayabilir. Yerel motorlu taşıtlar departmanınızla kontrol ettiğinizden emin olun. Kimseyi ve kendinizi tehlikeye atmanıza engel olabilirler.

Narkolepsi ile yaşamak zor olabilir. Aşırı uykululuk dönemleri yaşamak stresli olabilir ve bir bölüm sırasında kendinize veya başkalarına zarar vermeniz mümkündür.

Ancak durumu başarıyla yönetebilirsiniz. Doğru teşhisi alarak, sizin için en iyi tedaviyi bulmak için doktorunuzla birlikte çalışarak ve yukarıdaki ipuçlarını takip ederek sağlıklı bir yaşam sürmeye devam edebilirsiniz.


Kaynak: Healthline

Yorum Gönderme

0 Yorumlar